مورّخان ديگر از موضوع مورد تحقيق ، ناممكن است . از سوى ديگر ، براى من روشن شده است كه منابع سيره و شكل آن ، اساسا قبل از زمان ابن اسحاق و استادش زهرى ، كه در سيره پيشگام اوست ، شناخته شده بود . ديگر اين كه نگارش روايات و اخبار - آن گونه كه بسيارى مىانديشند - در عصر تدوين شروع نشده ، بلكه قبل از پايان قرن اول هجرى متداول بوده است . همانطور كه مىدانيم ، امروزه ، اسناد ، تنها راه براى موشكافى در روايات نيست ، بلكه تحليل محتوا يا متن ، راه ديگرى است كه از اهميت اسناد ثبت شده در طى قرن اول ، و بيشتر در قرن دوم هجرى ، نمىكاهد . هنگامى كه اين امور رعايت شود ، بسيارى از نتايج تحقيقى را تغيير مىدهد . با صرف نظر از همهء اين مسائل ، در دوران اخير ، قسمتى از اصل سيرهء ابن اسحاق ، بدون تهذيب ابن هشام ، به دست ما رسيد ، كه منبع مهم تحقيق او را در اختيار ما قرار مىدهد . در اين مقاله كوشش شده است تا از بعضى مسائل مربوط به زندگى ابن اسحاق و سيرهء او بحث شود و بعد از ارائهء مختصرى از زندگى او ، به علل اختلاف گروهى از اهالى مدينه با او و خروجش از آنجا و ارتباط آن با روش او در بررسى تاريخ پرداخته‌ايم ، تا چارچوبى را كه او براى سيره و محتواى آن داشته ، مشخص كنيم . همچنين از روش ابن اسحاق و شيوهء تاريخى او در سيره بحث مىكنيم و سپس نقش ابن هشام را در تهذيب سيره ابن اسحاق - كه آن را به خواست خود مرتب كرد - بيان خواهيم نمود . نويسنده اميدوار است كه با توفيق خداوند ، اين بحث پرتوى باشد بر سيرهء ابن اسحاق . 1 . محمد بن اسحاق از موالى است . جدّ او يسار مسيحى و از اسراى عين التمر در عراق بود كه خالد او را در سال 12 ه . به همراه ديگر اسيران به مدينه فرستاد . « 1 » به نظر مىرسد او عرب مسيحى بوده است ( خطيب در گفتارى اشاره مىكند كه او ايرانى است . پذيرش اين نظريه مشكل است ؛ زيرا او در دست ايرانيان گروگان بود ) . « 2 » و به قيس بن مخرمة بن مطلب بن عبد مناف داده شد و قيس او را بعد از مسلمان شدن آزاد كرد و او جزو موالى آل مطلب گشت . اسحاق يكى از سه برادرى بود كه با دختر مولاى خود ازدواج كرد و محمد از او به

--> ( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 1 ، ص 2122 ؛ انساب الاشراف ، ص 247 . ( 2 ) . تاريخ بغداد ، ج 1 ، ص 215 .